EBITDA là gì? Cách tính và sử dụng khi bán doanh nghiệp

EBITDA là gì? Cách tính và sử dụng khi bán doanh nghiệp

EBITDA là lợi nhuận trước lãi vay, thuế, khấu hao tài sản hữu hình và phân bổ tài sản vô hình. Chỉ số giúp so sánh hiệu quả hoạt động trước một số khác biệt về tài trợ, thuế và chính sách khấu hao, nhưng không đại diện cho dòng tiền hay số tiền người mua có thể rút khỏi doanh nghiệp.

Xem thêm: Những yếu tố ảnh hưởng đến giá trị doanh nghiệp. Xem thêm: Giá trị doanh nghiệp (Enterprise Value) là gì. Bạn có thể tham khảo dịch vụ định giá doanh nghiệp của Archway. Trong giao dịch, tranh luận thường nằm ở khoản điều chỉnh và chi phí sẽ tiếp tục sau khi đổi chủ. Người bán cần trình bày cầu nối từ số liệu kế toán đến EBITDA, còn người mua sẽ trừ vốn lưu động, chi đầu tư, nợ và chi phí thay thế chủ để đánh giá khả năng tạo tiền. Bạn có thể tham khảo dịch vụ định giá doanh nghiệp của Archway.

Theo quan điểm của Archway, EBITDA chỉ hữu ích khi mỗi khoản điều chỉnh có chứng từ và chi phí thay thế chủ sở hữu đã được phản ánh. Môi giới giúp người bán trình bày cầu nối số liệu, dự đoán điểm người mua sẽ tranh luận và đưa kết quả vào khoảng giá chào bán. Bài viết này giúp bạn tính EBITDA, phân biệt với SDE và chuyển từ giá trị doanh nghiệp sang số tiền thực nhận. Xem thêm: SDE là gì trong định giá doanh nghiệp. Xem thêm: Cách định giá doanh nghiệp.

Nếu bạn đang có nhu cầu bán doanh nghiệp, Archway là đơn vị môi giới mua bán doanh nghiệp uy tín, chuyên nghiệp và đáng tin cậy tại TP.HCM, hỗ trợ các giao dịch có giá trị từ 600 triệu đến 25 tỷ đồng. Archway giúp chủ doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ, phân tích định giá thương mại, đề xuất khoảng giá chào bán có cơ sở, tìm kiếm và sàng lọc người mua, hỗ trợ đàm phán và đồng hành cùng bạn đến khi bàn giao. Bạn có thể trao đổi với Archway về việc bán doanh nghiệp để hướng tới giá tốt, điều khoản tốt, đúng người mua và giảm áp lực trong suốt quá trình giao dịch.

Công thức EBITDA bắt đầu từ số liệu nào?

EBITDA có thể được tính từ lợi nhuận sau thuế bằng cách cộng lại chi phí lãi vay, thuế và khấu hao; hoặc từ lợi nhuận hoạt động nếu báo cáo đã trình bày các khoản cần thiết. Hai cách phải dẫn đến cùng kết quả khi dùng cùng dữ liệu và chính sách kế toán.

Ví dụ đơn giản:

EBITDA = Lợi nhuận sau thuế + Chi phí lãi vay + Thuế + Khấu hao tài sản hữu hình + Phân bổ tài sản vô hình

Người bán cần dùng tên khoản mục và kỳ báo cáo nhất quán. Nếu chi phí lãi vay đã nằm trong một dòng chi phí tài chính có cả lỗ tỷ giá, không thể cộng lại toàn bộ dòng đó. Nếu thu nhập khác đã được đưa vào lợi nhuận nhưng không thuộc hoạt động tiếp tục, nó cần được xem riêng. Xem thêm: Phương pháp định giá dựa trên thu nhập.

EBITDA không phải một chỉ tiêu được định nghĩa thống nhất như doanh thu hay lợi nhuận trong mọi báo cáo tài chính; cách trình bày các thước đo do ban quản lý xác định cần được giải thích và đối chiếu rõ.¹ Vì vậy, mỗi hồ sơ bán nên ghi công thức, nguồn số liệu và khoản điều chỉnh cụ thể.

EBITDA báo cáo khác EBITDA đã điều chỉnh

EBITDA báo cáo xuất phát từ số liệu kế toán. EBITDA đã điều chỉnh loại bỏ hoặc sửa những khoản mà người bán cho rằng không phản ánh hoạt động tiếp tục. Ba loại điều chỉnh phổ biến:

• chi phí một lần (phí tư vấn dự án, chi phí tái cơ cấu);
• chi phí cá nhân của chủ sở hữu (xe, bảo hiểm, du lịch);
• thu nhập bất thường không lặp lại trong hoạt động.

Mỗi khoản cộng lại phải vượt ba câu hỏi: khoản đó có thật và có chứng từ không, có lặp lại sau giao dịch không, và người mua có phải chịu một chi phí thay thế tương ứng không. Khoản “một lần” xuất hiện hằng năm dưới tên khác không nên bị loại. Chi phí của chủ có thể được cộng lại, nhưng lương cho người quản lý thay thế phải được tính.

Ví dụ: EBITDA báo cáo là 1,1 tỷ đồng. Người bán cộng 100 triệu đồng phí tư vấn chỉ phát sinh một lần và 180 triệu đồng chi phí xe cá nhân, tạo EBITDA điều chỉnh 1,38 tỷ đồng. Tuy nhiên, người mua cần thuê quản lý với chi phí 250 triệu đồng vì chủ đang điều hành toàn bộ hoạt động. EBITDA dùng để phân tích có thể là 1,13 tỷ đồng. Trong hồ sơ, người bán phải trình bày cả bốn bước dẫn đến con số cuối.

EBITDA và SDE phục vụ hai góc nhìn khác nhau

SDE, hay lợi ích tài chính dành cho một chủ sở hữu trực tiếp điều hành, thường bắt đầu từ lợi nhuận rồi cộng lại thù lao và một số lợi ích của chủ cùng khoản điều chỉnh có cơ sở. EBITDA thường phù hợp hơn khi doanh nghiệp có đội ngũ quản lý và người mua đánh giá lợi nhuận trước cấu trúc vốn.

SDE có thể cao hơn EBITDA vì bao gồm thù lao của một chủ sở hữu. Chênh lệch không phải lợi nhuận miễn phí; người mua trực tiếp vận hành có thể nhận phần thu nhập đó, còn người mua thụ động phải thuê người thay thế.

Ví dụ: Doanh nghiệp có EBITDA 900 triệu đồng và trả 400 triệu đồng cho một chủ sở hữu trực tiếp điều hành. SDE có thể phản ánh 1,3 tỷ đồng trước các điều chỉnh khác. Cá nhân dự định tự vận hành sẽ đọc 1,3 tỷ đồng như nguồn thu cho cả lao động và vốn. Công ty chiến lược có quản lý sẵn có thể phân tích khác; nhà đầu tư phải thuê quản lý sẽ tập trung vào EBITDA sau chi phí thay thế.

Chọn chỉ số theo người mua và mô hình vận hành giúp tránh dùng một con số cho mọi trường hợp.

EBITDA không phải dòng tiền

Khấu hao được cộng lại trong EBITDA, nhưng máy móc vẫn cần bảo trì và thay thế. Doanh thu tăng có thể làm công nợ cùng hàng tồn kho tăng, khiến doanh nghiệp cần thêm tiền. Thuế tiền mặt, lãi vay và trả nợ cũng sử dụng tiền dù EBITDA chưa phản ánh.

Ví dụ: Doanh nghiệp tạo EBITDA 1 tỷ đồng nhưng cần 500 triệu đồng để thay máy mỗi năm, bổ sung 200 triệu đồng vốn lưu động và trả 150 triệu đồng lãi vay. Khả năng tạo tiền cho chủ hoặc trả nợ mua doanh nghiệp thấp hơn đáng kể so với 1 tỷ đồng. Người mua sẽ đọc lịch đầu tư, tuổi tài sản và chu kỳ thu tiền trước khi chọn bội số.

Chất lượng doanh thu cũng ảnh hưởng. EBITDA tăng nhờ một dự án khó lặp lại không có độ bền như EBITDA từ hợp đồng gia hạn. Bảng doanh thu theo khách hàng và thời hạn hợp đồng giúp người mua biết phần chỉ số nào có khả năng tiếp tục.

Bội số EBITDA tạo giá trị doanh nghiệp, chưa phải tiền người bán nhận

Phép nhân EBITDA với một bội số thường tạo ra giá trị doanh nghiệp trước khi xử lý nợ và tiền mặt. Giá trị phần vốn người bán nhận còn phụ thuộc vào nợ, tiền mặt, vốn lưu động, tài sản nằm trong giao dịch và các điều chỉnh tại ngày hoàn tất.

Ví dụ: EBITDA được thống nhất là 1 tỷ đồng và giả định minh họa dùng bội số 4 lần, tạo giá trị doanh nghiệp 4 tỷ đồng. Nếu doanh nghiệp có 800 triệu đồng nợ phải trừ và 200 triệu đồng tiền mặt được cộng theo thỏa thuận, giá trị phần vốn minh họa là 3,4 tỷ đồng trước chi phí, thuế và điều chỉnh khác. Nếu người mua yêu cầu thêm 300 triệu đồng vốn lưu động được bàn giao, số tiền thực nhận lại thay đổi.

Bội số chỉ có ý nghĩa khi dữ liệu so sánh dùng cùng chỉ số, thị trường, quy mô và điều kiện. Archway không công bố bảng bội số ngành cho SME Việt Nam khi chưa có bộ dữ liệu giao dịch hoàn tất đủ tin cậy. Người bán nên tập trung vào giả định có thể kiểm tra hơn là một con số truyền miệng.

Khoản điều chỉnh ảnh hưởng đến giá và niềm tin

Một khoản điều chỉnh 100 triệu đồng có thể tác động nhiều lần đến khoảng giá khi được nhân với bội số. Vì vậy, người mua sẽ kiểm tra kỹ chứng từ, tần suất và khả năng tiếp tục. Đưa quá nhiều khoản cộng lại yếu có thể làm họ nghi ngờ cả những khoản hợp lý.

Ví dụ: Người bán cộng lại 150 triệu đồng chi phí mở địa điểm và 100 triệu đồng tư vấn. Chi phí tư vấn có hợp đồng, hóa đơn và chỉ phát sinh cho một dự án đã kết thúc. Chi phí địa điểm sẽ tiếp tục thêm hai năm theo hợp đồng thuê. Người mua có cơ sở chấp nhận 100 triệu đồng và bác 150 triệu đồng. Với bội số minh họa 4 lần, khác biệt 150 triệu đồng làm khoảng giá thay đổi 600 triệu đồng.

Người bán nên ưu tiên ít khoản điều chỉnh nhưng có bằng chứng mạnh, kèm giải thích bằng tiếng Việt thông dụng. Thuật ngữ “add-back” có thể xuất hiện trong trao đổi chuyên môn, nhưng hồ sơ cần nói rõ khoản nào được cộng lại và tại sao. Xem thêm: Add-back trong định giá doanh nghiệp là gì.

Trình bày EBITDA để người mua kiểm tra

Trong hồ sơ, người bán nên lập bảng cầu nối theo từng năm, bắt đầu từ chỉ tiêu trên báo cáo và kết thúc ở EBITDA dùng để phân tích. Ở mỗi dòng, người bán cần ghi số tiền, tài khoản, kỳ, lý do, tài liệu hỗ trợ và kết luận về khả năng lặp lại.

Người bán cũng cần cung cấp bối cảnh: doanh thu theo khách hàng, biên lợi nhuận, vốn lưu động, chi đầu tư, nợ, vai trò chủ sở hữu và dự báo đã được xây bằng giả định nào. EBITDA đứng riêng không giải thích được độ bền hay lượng tiền người mua cần sau giao dịch.

Khi người mua bác một khoản, hãy yêu cầu họ chỉ ra dữ liệu hoặc chi phí thay thế. Cách trao đổi này giúp hai bên tranh luận trên cùng một bảng thay vì mỗi bên đưa ra một EBITDA khác.

Bán doanh nghiệp với Archway

Tóm lại, EBITDA hữu ích khi công thức, nguồn số liệu và khoản điều chỉnh đều có thể kiểm tra. Người bán cần đọc chỉ số cùng vốn lưu động, chi đầu tư, nợ, chất lượng doanh thu và chi phí thay thế chủ để hiểu tác động đến khoảng giá cùng số tiền thực nhận.

Nếu bạn đang cân nhắc bán doanh nghiệp, Archway là đơn vị môi giới mua bán doanh nghiệp uy tín, chuyên nghiệp và đáng tin cậy tại TP.HCM, hỗ trợ các giao dịch có giá trị từ 600 triệu đến 25 tỷ đồng. Chúng tôi giúp bạn chuẩn bị hồ sơ, phân tích định giá thương mại, đề xuất khoảng giá chào bán có cơ sở, tìm kiếm và sàng lọc người mua, hỗ trợ đàm phán và đồng hành cùng bạn đến khi bàn giao.

Archway chỉ nhận phí môi giới khi giao dịch hoàn tất. Bạn có một đối tác đồng hành xuyên suốt với lợi ích gắn trực tiếp vào mục tiêu bán thành công; hãy trao đổi với Archway về việc bán doanh nghiệp để bán doanh nghiệp an tâm, tiết kiệm thời gian và giảm áp lực giao dịch.